tentoonstellingen in het fort (2015)

Omdat tegen het einde van de twintigste eeuw nauwelijks nog (authentieke) inventaris in het fort aanwezig was, heeft Natuurmonumenten in 2000-2002 het fort voorzien van stijlvolle informatiepanelen met teksten en tekeningen die het verleden helpen herleven. In de jaren daarna hebben vrijwilligers enkele lege ruimtes benut voor het inrichten van levensgrote diorama's. Ook zijn er ruimtes gebruikt voor het tentoonstellen van vondsten en historisch materiaal, dat gerelateerd is aan de geschiedenis van het fort. Deze exposities zijn zeker de moeite van het bekijken waard. Dit kunt u uitgebreid doen bij de vrije openstellingen. Tijdens de rondleidingen besteedt de gids er in het lopende verhaal aandacht aan maar dit is vanwege het tijdschema beperkt. Let wel: het "wereldoorlogmuseum" is alleen tijdens de vrije openstellingen te bezichtigen.

opgravingen

Stille getuigen uit vervlogen tijd.
In een voormalig manschappenlokaal op de bovenverdieping van het fort liggen opgegraven voorwerpen in vitrines uitgestald en gegroepeerd naar de plek van herkomst c.q. periode. Het zijn stille, tastbare getuigen uit de geschiedenis van het fort. De vondsten lopen uiteen van flessen, potten en serviesgoed tot tandenborstels, kammen en bestek. Tussen de patroonhulzen, identiteitsplaatjes en andere militaire zaken is waarschijnlijk een van de oudste voorwerpen de handgreep van een zogenaamde meetketting, die zonder twijfel werd gebruikt tijdens de bouw van het fort. Opmerkelijk is dat de bewoners van het fort door de jaren heen een grote voorliefde voor roken hebben gehad, zoals blijkt uit de vondst van een respectabel aantal (klei)pijpen en de grote hoeveelheid Engelse sigarettenblikjes. De decoraties op sommige voorwerpen hebben de tand des tijds verbazingwekkend goed doorstaan.

Afvalkuilen
Bij gebrek aan een vuilnisophaaldienst zoals wij die tegenwoordig kennen, dumpten de vele bewoners van het Fort bij Spijkerboor hun afval in de directe omgeving van het fort. Vanaf de bouw in 1886 tot aan de zestiger jaren van de vorige eeuw verdween hun afval in stortkuilen, die op het buitenterrein van het fort werden gegraven. Gedurende al die jaren maakten de diverse fortbewoners op die manier steeds op een andere plek hun eigen dumpplaatsen. De inhoud van zo`n afvalkuil, ook wel put genoemd, geeft ons nu een goed beeld van het dagelijks leven op het fort. Zo is iedere put als het ware een tijdscapsule van een specifieke periode in de geschiedenis van het fort.

Schatgraven
Alweer een aantal jaren steken de amateur-archeologen Jurgen Lamers en Leo Schaaders veel tijd in het opsporen van de putten. Een intensieve, zorgvuldige bezigheid die veel geduld vergt. Maar dankzij hun inspanningen zijn al veel voorwerpen aan het oppervlak gekomen. Inmiddels zijn ondermeer de WO1mobilisatie- en Engelse-putten gelokaliseerd en blootgelegd.
De “schatgravers” zullen voorlopig hun metaaldetector, prikstok en spade niet hoeven opbergen, want op dit moment zijn nog niet uit alle perioden de sporen van de fortgebruikers teruggevonden.

het Wereldoorlogmuseum

Als u door de gangen van het fort loopt, komt u voorbij drie grote ijzeren deuren, waarachter zich het Wereldoorlogmuseum bevindt dat is ingericht door Jan Wullink, verzamelaar van oorlogsattributen.
Verdeeld over drie voormalige manschappenvertrekken, is een expositie gerealiseerd waarin de nadruk ligt op de Tweede wereldoorlog (WO2).
In de eerste ruimte zijn tientallen voorwerpen bijeengebracht die in gebruik waren bij het Nederlandse leger en de Duitse bezetter. Er zijn levensgrote poppen aangekleed met originele legerkleding uit de WO2 periode en meerdere vitrines o.a. wapens, vliegtuigmodellen, gebruiksvoorwerpen en geneeskundige artikelen.
Een ander vertrek is op zeer realistisch wijze ingericht als een diorama met geüniformeerde poppen, veel attributen en een heuse leger-motorfiets. Deze opstelling is met oog voor authentieke details samengesteld, zodat de bezoeker zich even in die roerige jaren tussen 1940 en 1945 waant.
Het laatste lokaal is vooral een expositie met documenten, pamfletten en foto’s uit zowel de mobilisatie periode WO1 als de WO2 bezettingtijd.
Alles ademt de sfeer van deze indrukwekkende periode, die zo’n onuitwisbare impact had op de geschiedenis van de vorige eeuw en op allen die het hebben meegemaakt.

Het museum is vrij toegankelijk voor bezoekers van Fort bij Spijkerboor tijdens de openstellingsdagen. (zie voor data: agenda)

Commandant Peter Schalk

Als in mei 1945 de tweede wereldoorlog is afgelopen wordt het fort ingezet als interneringskamp voor "politieke delinquenten". Aanvankelijk moeten zij hun proces afwachten, later verblijven zij als gestraften in het fort. Het is een zeer gemeleerd gezelschap. Onder de hoede van Commandant Peter Schalk wordt er niet alleen bewaakt, er wordt ook actief aan reïntegratie gewerkt. De gedetineerden krijgen relatief veel bewegingsvrijheid en zij worden ingezet bij werkzaamheden aan het fort en voor arbeid in de omgeving. Schalk stimuleert ook activiteiten in het fort, zo wordt er in deze periode een kapel ingericht en artistiek begaafde gedetineerden mogen de grote poterne sfeer geven met wandschilderingen.
Deze episode - en dus ook de taak van Schalk - eindigt in 1947. Schalk wordt bij zijn afscheid door de gedetineerden geeërd met onder andere een mooi geschilderd portret, een oorkonde en twee handgemaakte zilveren theelepels. Aanvankelijk worden de blijvende herinneringen door nabestanden van Schalk gekoesterd en gaan ze met hen mee naar Canada. Maar men ziet later in dat er een veel mooiere plaats is om het stukje geschiedenis levend te houden. Juli 2010 kan dank zij hun schenkingen een speciale expositie worden gerealiseerd, centraal in het fort, boven de hoofdingang. De dochter van Peter Schalk en andere nabestaanden kwamen voor de opening (en schenking van het schilderij) over uit Canada. De beelden hierboven zijn gemaakt tijdens die bijzondere gebeurtenis.

kleding en attributen

In de westvleugel op de bovenetage bevindt zich in een manschappenruimte een levensecht diorama met historische kleding en attributen.
U ziet wat er zo al aan uniformering en uitrusting gebruikelijk was en hoe dat in de loop van de 20ste eeuw steeds veranderde.

de Bouwzaal

Hoe het fort gebouwd werd, ziet u in de "bouwzaal". Naast materieel zijn er ook foto's en historische documenten tentoongesteld. U vindt deze expositie op de begane grond in één van de vertrekken van de oostvleugel.

De uitgebreide geschiedenis van het fort en haar bewoners is door onze vrijwilligers vastgelegd in een fraai boekje. Ook een wat oudere boekje van Hoogterp is zeer lezenswaardig. De boekjes zijn te koop op het fort, voor meer informatie, klik hier.

 

Homepage:
Homepage