cultuurmonument

Als onderdeel van de Stelling van Amsterdam is Fort bij Spijkerboor een wereldwijd erkend cultuurmonument (sinds 1996 op de UNESCO werelderfgoedlijst). Die erkenning berust vooral op de inventieve manier waarop Nederlanders het principe van “inundatie” hebben benut voor de landsverdediging. In 1 – 2 dagen kon een aaneengesloten gebied rondom Amsterdam gedeeltelijk of geheel onder water gezet worden om een vijandelijke opmars te stuiten. Binnen de Stelling (“harnas van de hoofdstad”) zouden 1 miljoen mensen 1 jaar zonder hulp van buitenaf kunnen overleven.

Fort bij Spijkerboor is het meest noordelijke van de 42 stellingforten rondom Amsterdam, die het inundatiegebied moesten beheersen. Het is tevens het grootste fort; bij opening in 1913 bood het onderdak aan ruim 300 militairen. Het fort is vooral uniek door de nog aanwezige grote pantserkoepel met daarin twee 10,5 cm snelvuurkanonnen, destijds de krachtigste in Nederland. Nagenoeg alle andere forten van de Stelling zijn in de tweede wereldoorlog geheel ontdaan van hun bewapening maar fort bij Spijkerboor heeft door bijzondere omstandigheden dit imposante wapen kunnen behouden.

Het fort ligt in de zuidwesthoek van De Beemster; óók een door UNESCO erkend werelderfgoed, de eerste grote planmatige inpoldering ter wereld.

Hoewel het fort tot 1975 eigendom is gebleven van Defensie, is het in de loop der jaren door uiteenlopende instellingen vooral gebruikt als gevangenis. Er zijn tralies voor de vensters gekomen en een aantal toegangen en doorgangen zijn gedicht. Stalen toegangsdeuren die oorspronkelijk aan de buitenzijde zaten, zijn nu binnenin te vinden om verblijfsruimtes te kunnen afsluiten. Gedetineerden hebben in de loop der tijd fraaie muurschilderingen nagelaten en centraal in het fort is een door hen gedecoreerde kapel ingericht.

De opzet in het behoud van Fort bij Spijkerboor is om de sporen van gebruik door de jaren heen uit te lichten. Daarmee wordt een historisch perspectief gepresenteerd, niet alleen van een militair object, maar ook van een belangrijk stuk geschiedenis van 20ste eeuw. Van een “kleine” watersnood in 1916 tot de “grote” wereldoorlogen 1914-1918 en 1940-1945, de Indonesië-crisis en de koude oorlog.

Een groep van maximaal 12 personen wordt door een gids (vrijwilliger) door het fort geleid, waarin de geschiedenis van het fort, de Stelling van Amsterdam en het historisch perspectief tot leven komen. Ook het indrukkwekkende 10,5 cm geschut wordt bezocht (i.v.m. veiligheid kan dit niet op eigen gelegenheid). Levensgrote diorama's, maquettes, plaquettes, informatiepanelen en enkele tentoonstellingen geven aanvullende informatie.

Voor de bezoekregeling, klik hier. Méér over onze tentoonstellingen, klik hier. Naslag- en ander materiaal dat op Fort bij Spijkerboor te koop is: klik hier

LINKS:

Unesco werelderfgoedlijst
Stelling van Amsterdam Site van "stellingguru" René Ros, met héél veel achtergrondinformatie.
Site van Cultureel Erfgoed Noord-Holland, overkoepelend voor alle forten van de Stelling, vanuit de het provinciaal bestuur van Noord-Holland..
Stellinguitje Excursies naar de Stelling onder zeer deskundige leiding.
VVV Graft - de Rijp Voor cultuurhistorie en recreatie in het mooie dorp vlak bij het fort. Er zijn zelfs apps beschikbaar. Museum "In 't Houten Huis" in de Rijp verzorgt enkele malen per jaar een vaartocht naar het fort inclusief rondleiding. Ook zijn alle arrangementen in en rondom Graft - de Rijp hier te vinden en te boeken.
De Beemster Historische informatie en bezienswaardigheden van "het andere werelderfgoed".
Land van Leeghwater Toeristische site voor het gebied dat de Schermer en de Beemster omvat.
Waterlinies site van Michel Verhoeks, met uitgebreide informatie over Fort bij Spijkerboor .
Rondomkijken.nl site van Jos Steenstra, knappe virtuele tour rondom en door het fort.

Homepage:
Homepage